Reanimacja Czystego Powietrza: Zaufani wykonawcy i bony na audyt uleczą system?

Program Czyste Powietrze po raz kolejny znalazł się na zakręcie. Zainteresowanie nim szoruje po dnie. Odpowiedzią na tę sytuację jest kolejna reforma.

Skomplikowane zasady, przerośnięta biurokracja i ciągnące się procedury

Polski Alarm Smogowy opublikował wyniki badania opinii gmin na temat programu Czyste Powietrze. A te nową wersję programu oceniły negatywnie – czytamy na stronie polskialrmsmogowy.pl. 

Lista zarzutów jest długa. Skomplikowane zasady, przerośnięta biurokracja i ciągnące się miesiącami procedury, wykluczenie najuboższych oraz poważna zapaść wizerunkowa – to tylko niektóre z wymienianych problemów. 

Pomimo krytyki gmin i organizacji pozarządowych Ministerstwo Klimatu i Środowiska zachowuje nieuzasadniony urzędowy optymizm. Tymczasem liczba wniosków składanych do programu jest czterokrotnie niższa niż w jego poprzedniej wersji.

Liczba wniosków to prawdziwa klęska programu

Przed 2025 r. program Czyste Powietrze był jedną z najważniejszych form wsparcia termomodernizacji i wymiany „kopciuchów” w Polsce – przypomina Onet. 

Na przełomie 2024 i 2025 r. program został zawieszony i zreformowany. Zmiany miały ukrócić samowolę nieuczciwych wykonawców i beneficjentów oraz biurokrację, która stała się jednym z symboli tej formy wsparcia. 

Programu został wznowiony w kwietniu 2025 r. Do końca grudnia złożono niespełna 50 tys. wniosków. To zaledwie ok. 25 proc. liczby wniosków złożonych rok wcześniej w tym samym okresie. W 2024 r. było to ponad 205 tys. wniosków.

Co zmieni kolejna zmiana?

Reakcja na tę sytuację chyba nikogo nie zaskoczyła. Jak podał „Dziennik Gazeta Prawna”, program czeka teraz kolejna reforma. Ma ona m.in. skrócić czas posiadania nieruchomości z 3 lat do jednego roku, rozszerzyć listę wyjątków w tym zakresie (m.in. darowizna, zakup min. 50 proc. budynku) i uprościć warunki audytu energetycznego. 

Oprócz tego planowane jest wprowadzenie umów trójstronnych z wykonawcami, aby umowy nie dotyczyły wyłącznie beneficjenta i WFOŚiGW.

Według ustaleń DGP rządzący chcą wprowadzić możliwość wypełniania wniosków w trybie roboczym w systemie, wydłużyć terminy na rozliczenia prefinansowań, czy wreszcie wprowadzić bon na audyt energetyczny, który dziś jest barierą dla osób chcących skorzystać z programu (muszą one samodzielnie zapłacić za audyt, nie wiedząc, czy kwalifikują się do uzyskania wsparcia).

Ostatnim z ustaleń jest propozycja wprowadzenia listy zaufanych wykonawców. Odpowiadający za program NFOŚiGW w tej kwestii jest jednak ostrożny.

Według dziennika część zmian ma wejść w życie już 31 marca, inne po uzgodnieniach z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym.

PAS: Brak ułatwienia dostępu do programu osobom ubogim

Wkrótce mają się rozpocząć konsultacje proponowanych zmian. Swoją ocenę przedstawi także Polski Alarm Smogowy. 

– W zapowiedziach NFOŚiGW i Ministerstwa Klimatu nie widzimy ułatwienia dostępu do programu osobom ubogim, uproszczenia procedur i ukrócenia biurokracji czy wreszcie końca uznaniowej interpretacji regulaminu programu przez urzędników poszczególnych WFOŚiGW – ocenia cytowana przez serwis SmogLab Anna Dworakowska z PAS

I dodaje, że w tych propozycjach zmian „brakuje jej też absolutnej podstawy”. 

– Narzędzia do zarządzania programem – Centralnej Bazy Czystego Powietrza, do której automatycznie powinny trafiać informacje o złożonych, procedowanych i zrealizowanych wnioskach.